Odzyskiwanie danych z komputera stacjonarnego obejmuje zarówno pojedyncze dyski w domowych zestawach, jak i bardziej złożone konfiguracje spotykane w firmach — macierze RAID i serwery NAS.

Objaw

Zgłoszenia obejmują dysk, który przestał być widoczny w systemie, komputer wydający nietypowe dźwięki przy próbie uruchomienia (klikanie, zgrzytanie), pliki, które stały się nagle niedostępne lub uszkodzone, a także przypadkowe skasowanie ważnych danych, w tym w środowisku firmowym — np. dokumentów księgowych.

Możliwe przyczyny

Uszkodzenie mechaniczne dysku talerzowego (HDD) — po wstrząsie, przepięciu albo po prostu ze starości nośnika.
Awaria kontrolera dysku SSD, przy sprawnych samych kościach pamięci.
Uszkodzony system plików po niewłaściwym wyłączeniu komputera w trakcie zapisu.
Awaria macierzy RAID — pojedynczego dysku albo, w poważniejszych przypadkach, kilku naraz.
Przypadkowe usunięcie plików przez użytkownika, w tym trwałe skasowanie z pominięciem kosza.

Co robimy

Diagnoza ustala, czy problem dotyczy fizycznego uszkodzenia nośnika, czy systemu plików — te dwie sytuacje wymagają zupełnie innego podejścia. Przy uszkodzeniach logicznych wykonywane jest odzyskiwanie danych specjalistycznym oprogramowaniem. Przy uszkodzeniach fizycznych praca prowadzona jest ostrożnie, żeby zmaksymalizować szansę na odzyskanie danych. Serwis ma udokumentowane doświadczenie w odzyskiwaniu danych z macierzy RAID, w tym z serwerów NAS Synology pracujących na systemie Linux.

Ile to trwa

Czas zależy od stopnia uszkodzenia nośnika i ilości danych do odzyskania — prostsze przypadki logiczne bywają załatwiane szybko, poważniejsze uszkodzenia fizyczne i awarie macierzy wymagają więcej czasu.

Co można zrobić samemu, zanim przyjedzie serwisant

Najważniejsza zasada: jak najszybciej przestać korzystać z uszkodzonego dysku lub macierzy. Każda kolejna próba samodzielnego uruchomienia komputera czy odbudowy macierzy bez odpowiedniej wiedzy zmniejsza szansę na pełne odzyskanie danych.

Czego nie robić: nie warto instalować programów do odzyskiwania danych na tym samym dysku, z którego mają zostać odzyskane pliki — instalacja może nadpisać właśnie te sektory, w których znajdują się utracone dane.

Warunki

Diagnoza komputera stacjonarnego door-to-door kosztuje 200 zł, zaliczane na poczet naprawy. Dojazd na terenie Warszawy i okolic realizowany jest gratis. Ogólna zasada: warto wykonywać regularne kopie ważnych danych — przy uszkodzonym dysku nie zawsze jest to już możliwe.

Warianty problemu przy utracie danych

Przypadki utraty danych z komputerów stacjonarnych można podzielić na kilka wyraźnych kategorii. Różnią się one mechanizmem awarii, stopniem trudności odzyskania plików oraz wymaganymi procedurami. Najczęstszy podział obejmuje usterki logiczne, sprzętowe uszkodzenia elektroniki, awarie mechaniczne nośników magnetycznych oraz specyficzne problemy nowoczesnych nośników półprzewodnikowych.

Uszkodzenia logiczne struktury danych. W tej sytuacji sam dysk twardy lub nośnik SSD pozostaje w pełni sprawny fizycznie. Problem leży w sposobie zapisania informacji. Może to być skutek pomyłkowego sformatowania partycji przez użytkownika podczas reinstalacji systemu operacyjnego, opróżnienia systemowego kosza, czy działania złośliwego oprogramowania. Często spotykanym zjawiskiem jest tak zwana partycja RAW. Występuje ona, gdy system operacyjny Windows traci dostęp do tabeli alokacji plików (MFT w systemie NTFS) i nie potrafi rozpoznać zawartości nośnika. Dysk jest widoczny w menedżerze urządzeń, ale próba wejścia na niego kończy się komunikatem o konieczności formatowania.

Uszkodzenia elektroniki sterującej (PCB). Każdy dysk posiada płytkę drukowaną z komponentami elektronicznymi odpowiadającymi za komunikację z płytą główną komputera oraz sterowanie elementami mechanicznymi. Przyczyną awarii PCB najczęściej są skoki napięcia zasilacza komputerowego lub nagłe zaniki prądu. Objawem jest całkowity brak reakcji dysku na podłączenie zasilania. Talerze w dyskach HDD nie obracają się, a nośnik nie zgłasza swojej obecności w systemie BIOS lub UEFI komputera stacjonarnego.

Awarie mechaniczne w dyskach talerzowych (HDD). Dyski magnetyczne składają się z wirujących talerzy oraz ruchomych ramion z głowicami odczytująco-zapisującymi. Jest to bardzo precyzyjny mechanizm, podatny na uszkodzenia w wyniku uderzenia, przewrócenia jednostki centralnej, a także zwykłego zużycia materiału. Częstym przypadkiem jest zaparkowanie głowic na powierzchni talerzy zamiast na specjalnej rampie. Wymaga to użycia specjalistycznych narzędzi do odklejenia głowic. Innym problemem są uszkodzenia samego zespołu głowic. Objawia się to charakterystycznym, miarowym stukaniem (tak zwanym "clicking of death") lub zgrzytaniem bezpośrednio po włączeniu zasilania komputera.

Usterki układów w dyskach półprzewodnikowych (SSD). Dyski SSD nie posiadają ruchomych części, jednak są narażone na specyficzne problemy. Najpoważniejszym jest uszkodzenie kontrolera głównego, który zarządza rozkładem danych w kościach pamięci NAND flash. Innym problemem jest wyczerpanie cykli zapisu w komórkach pamięci lub uszkodzenie oprogramowania układowego (firmware) dysku, często objawiające się pokazywaniem złej pojemności (na przykład kilku megabajtów zamiast kilkuset gigabajtów). Należy pamiętać, że proces odzyskiwania plików z nośników SSD jest utrudniony przez obecność funkcji TRIM, która automatycznie i bezpowrotnie czyści komórki pamięci po usunięciu pliku przez system operacyjny, w celu utrzymania wysokiej wydajności dysku.

Problemy z macierzami RAID w firmach i zastosowaniach domowych

Komputery stacjonarne wykorzystywane jako stacje robocze, a także wolnostojące serwery plików NAS (sieciowe pamięci masowe), często korzystają z technologii RAID (nadmiarowa macierz niezależnych dysków). Konfiguracja ta ma za zadanie zwiększyć wydajność operacji dyskowych lub zabezpieczyć dane przed skutkami awarii jednego nośnika.

W przypadku macierzy RAID 0 (striping), dane dzielone są na fragmenty i zapisywane równolegle na dwóch lub więcej dyskach. Pozwala to na znaczny wzrost prędkości, ale awaria pojedynczego dysku powoduje bezpowrotną utratę całości informacji, ponieważ żaden z nośników nie przechowuje kompletnego pliku. Z kolei RAID 1 (mirroring) polega na tworzeniu lustrzanego odbicia danych. Awaria jednego dysku nie przerywa pracy systemu. Poważne problemy z odzyskaniem danych pojawiają się, gdy awarii ulegnie urządzenie sterujące macierzą (kontroler sprzętowy RAID) lub gdy z powodu przepięcia uszkodzeniu ulegną wszystkie dyski wchodzące w skład macierzy jednocześnie.

Złożone konfiguracje, takie jak RAID 5 lub RAID 6, powszechnie stosowane w firmowych serwerach plików, tolerują awarię odpowiednio jednego lub dwóch nośników. Największe ryzyko całkowitej utraty danych pojawia się w momencie, gdy administrator nie zauważy awarii pierwszego dysku, a proces odbudowy macierzy po jego wymianie (rebuild) spowoduje tak duże obciążenie pozostałych, wyeksploatowanych dysków, że kolejny z nich odmówi posłuszeństwa w trakcie synchronizacji.

Typowe błędy przy próbach samodzielnego ratowania danych

Praktyka serwisowa pokazuje, że wiele bezpowrotnych utrat danych jest wynikiem działań podjętych tuż po wystąpieniu pierwszych objawów usterki. Brak znajomości procedur bezpieczeństwa oraz wykorzystywanie ogólnodostępnych narzędzi może drastycznie pogorszyć sytuację i zniweczyć szanse na przywrócenie ważnych plików.

Uruchamianie programów skanujących na uszkodzonym dysku. W przypadku podejrzenia uszkodzenia mechanicznego głowic w dysku HDD, wielogodzinne skanowanie nośnika darmowymi programami do odzyskiwania danych jest wysoce szkodliwe. Uszkodzona głowica odczytująca często fizycznie dotyka powierzchni obracającego się talerza magnetycznego, rysując go. Pozostawienie tak pracującego urządzenia prowadzi do całkowitego zeszlifowania warstwy magnetycznej, z której odczyt danych staje się niemożliwy niezależnie od użytej technologii i nakładów finansowych.

Wymiana płytek drukowanych w dyskach HDD. Kiedyś popularną metodą naprawy spalonej elektroniki dysku było przełożenie płytki (PCB) z identycznego modelu dawcy. Obecnie takie działanie z reguły nie przynosi efektu, a czasami powoduje nadpisanie strefy serwisowej dysku. Każda elektronika posiada unikalny układ pamięci ROM, w którym zapisane są parametry adaptacyjne konkretnego egzemplarza. Bez przelutowania tego układu z oryginalnej płytki na płytkę dawcy, dysk po wymianie elektroniki nie uzyska dostępu do swoich danych.

Uruchamianie systemowych narzędzi diagnostycznych. Systemowe narzędzie do sprawdzania dysku służy do przywracania spójności systemu plików, a nie do odzyskiwania skasowanych dokumentów. W sytuacji pojawienia się fizycznych uszkodzeń (bad sektorów), algorytm programu stara się za wszelką cenę naprawić strukturę katalogów. Często robi to, odcinając całe gałęzie drzewa plików lub przenosząc uszkodzone fragmenty do folderów ukrytych, co diametralnie utrudnia późniejsze poszukiwanie właściwych plików, na przykład bazy danych programu księgowego.

Nieodpowiednia odbudowa macierzy. W przypadku serwerów NAS i stacji roboczych z wieloma dyskami, użytkownicy często wyciągają dyski w celu ich sprawdzenia na innym komputerze. Ponowne włożenie ich do serwera w innej kolejności potrafi wywołać proces inicjalizacji macierzy od nowa. Operacja ta nadpisuje strukturę początkową i trwale usuwa tablicę partycji z poprzednimi danymi.

Kiedy to NIE jest uszkodzenie dysku twardego

Warto pamiętać, że nie każdy objaw sugerujący problem z dostępem do plików oznacza konieczność przeprowadzania skomplikowanych procedur odzyskiwania danych. Często usterka leży w innych podzespołach komputera stacjonarnego.

Problemy z okablowaniem sygnałowym. Komputery stacjonarne łączą dyski z płytą główną za pomocą przewodów SATA. Ich zagięcie, poluzowanie we wtyku na płycie głównej lub degradacja jakości żył sygnałowych prowadzi do sytuacji, w której system Windows regularnie zawiesza się, a dysk systematycznie znika z systemu operacyjnego. Wymiana tego niepozornego przewodu nierzadko rozwiązuje problem stabilności dostępu do plików bez konieczności ingerencji w sam dysk.

Spadek wydajności zasilacza ATX. Zasilacze komputerowe tracą z wiekiem zdolność do podawania stabilnych napięć. Dysk twardy, w szczególności tradycyjny model talerzowy (HDD), do prawidłowego rozpędzenia silnika wrzeciona potrzebuje stabilnego natężenia prądu na linii zasilającej. Jeśli zasilacz jest uszkodzony, dysk może próbować bezskutecznie zakręcić talerzami, wydając przy tym ciche odgłosy przypominające klikanie lub resetowanie się silnika. Objaw ten jest mylony z uszkodzeniem mechaniki dysku, podczas gdy faktycznie problemem jest jednostka zasilająca komputera.

Działanie złośliwego oprogramowania. Wiele wirusów komputerowych nie kasuje trwale danych, a jedynie modyfikuje atrybuty plików, ustawiając je jako systemowe i ukryte. Z punktu widzenia właściciela komputera, katalog z dokumentami czy zdjęciami staje się pusty. W takich przypadkach pełne skanowanie systemu pod kątem zagrożeń oraz zmiana widoczności plików rozwiązuje problem. Odrębnym, znacznie poważniejszym problemem jest oprogramowanie ransomware, które szyfruje zawartość dysku, uniemożliwiając odczyt bez znajomości klucza kryptograficznego.

Dodatkowe pytania klientów

Czy dysk jest diagnozowany bezpośrednio u klienta?

Cały proces diagnostyki i odzyskiwania danych wymaga wyizolowanego środowiska, stacji roboczych sprzętowo blokujących zapis na uszkodzonym dysku (tak zwanych blokerów sprzętowych) oraz odpowiedniego zaplecza. Serwis odbiera komputer stacjonarny lub wymontowuje sam uszkodzony nośnik z jednostki centralnej pod wskazanym adresem i przewozi go do analizy w specjalistycznie wyposażonym biurze. Po zakończeniu działań sprzęt wraz z odzyskanymi informacjami odwożony jest z powrotem na terenie Warszawy i okolicznych miejscowości.

Czy da się odzyskać dane nadpisane innym plikiem?

Wbrew informacjom pojawiającym się czasem w przestrzeni publicznej, po skutecznym nadpisaniu sektora na dysku twardym nowymi danymi (na przykład podczas czystej instalacji systemu operacyjnego na sformatowanej partycji), odzyskanie poprzednio zapisanych tam plików jest technologicznie niewykonalne. Przy obecnych, nowoczesnych nośnikach o bardzo dużej gęstości zapisu odzyskiwanie nadpisanych śladów magnetycznych nie jest możliwe. Jeśli używany był dysk półprzewodnikowy SSD, usunięcie pliku natychmiast czyści komórki pamięci flash, co również blokuje możliwość jego powrotu.

Co z poufnością plików w komputerze firmowym?

Każde powierzenie sprzętu komputerowego objęte jest ścisłą tajemnicą. Dane odzyskiwane z komputerów używanych w środowiskach biznesowych, takie jak dokumenty kadrowe, projekty, czy bazy danych, traktowane są z odpowiednimi procedurami bezpieczeństwa. Kopie binarne uszkodzonych nośników są przechowywane wyłącznie na czas niezbędny do potwierdzenia poprawnego odczytu odzyskanych plików na docelowym dysku, po czym ulegają bezpowrotnemu, bezpiecznemu usunięciu z maszyn serwisowych.

Gdzie trafią odzyskane pliki po zakończeniu prac?

Odzyskane dane nigdy nie są zapisywane z powrotem na uszkodzony dysk, z którego były wyciągane, aby zapobiec ich nadpisaniu lub zniszczeniu na wypadek dalszej degradacji mechaniki. Zależnie od ilości plików, przenoszone są one na nowy pendrive lub zewnętrzny dysk twardy, który jest dostarczany razem z uruchomionym komputerem stacjonarnym.

Prawidłowe podejście do awarii związanej z utratą informacji z komputera stacjonarnego lub serwera NAS opiera się na natychmiastowym odcięciu zasilania od nośnika, co daje specjalistom przyjeżdżającym na miejsce największe szanse na skuteczne przywrócenie dostępu do brakujących dokumentów.

22 378 48 09

Odzyskiwanie danych z komputera stacjonarnego